De verdwijning van Jopie de Nigtere

Gelokt naar een adres dat niet bestond

Amsterdam, Noord-Holland · 1939

Een 18-jarig meisje gaat solliciteren bij een confectieatelier op het Singel. Het atelier bestaat niet. Jopie wordt nooit meer gezien.

Op 18 november 1939 verdween de 18-jarige Jopie de Nigtere spoorloos in het hart van Amsterdam, na te zijn gelokt naar een confectieatelier op Singel 23 dat nooit had bestaan. Het meisje, dat een sollicitatiegesprek had, nam afscheid van haar moeder met de woorden 'Tot straks hoor!' en werd nooit meer gezien. De zaak veroorzaakte destijds nationale opschudding en blijft tot op de dag van vandaag onopgelost.

Een Amsterdams meisje in oorlogstijd

Johanna Elisabeth de Nigtere, beter bekend als Jopie, werd geboren op 5 december 1920 in Amsterdam. Ze groeide op in een gewoon Amsterdams gezin en werkte van 1937 tot 1939 als verkoopster bij de fourniturenafdeling van warenhuis De Bijenkorf op de Dam. Na een periode van ziekte thuis besloot ze in de herfst van 1939 een andere baan te zoeken, specifiek een kantoorpositie als werkzoekende vrouwelijke kantoorkracht. Hiertoe meldde ze zich aan bij de Gemeente-Arbeidsbeurs, het arbeidsbemiddelingsbureau van de gemeente Amsterdam.

De herfst van 1939 lag in de schaduw van de naderende oorlog. Europa was sinds september in oorlog, en het neutrale, gemobiliseerde Nederland voelde de spanning. Jopie, een jonge vrouw van achttien, hoopte op een stabiele toekomst te midden van die onzekerheid. Haar signalement – een slank meisje van 1,60 meter met bruin haar en een vriendelijk gezicht – zou spoedig landelijke bekendheid krijgen via politietelegrammen en opsporingsaffiches.

De fatale zaterdag

Op zaterdagochtend 18 november 1939 vond Jopie een groene kaart in de brievenbus, een oproep van de arbeidsbeurs voor een sollicitatie bij een confectieatelier op Singel 23. Die middag ging ze met haar moeder Jet en tante Stien winkelen in de Amsterdamse binnenstad. Om 16:00 uur namen ze afscheid op de hoek van het Spui en de Kalverstraat. Jopie had het adres eerder die dag gezocht, maar niet gevonden. Haar moeder raadde haar aan door te lopen tot aan de Ronde Lutherse Kerk. De wandeling zou hoogstens twintig minuten duren, en het gesprek niet langer dan een kwartier, verzekerde ze. Haar laatste woorden aan haar moeder waren: 'Tot straks hoor!' Ze hadden afgesproken bij de HEMA.

Rond 16:25 uur arriveerde Jopie bij Singel 23, het vermeende confectieatelier. Getuigen zagen haar daar kort daarna, rond 16:35 uur. Het atelier bleek niet te bestaan. Op het adres zat een behangselzaak, en niemand herkende de naam van de solliciterende firma. Jopie was gelokt met een vals adres.

De uren van ongerustheid

Om 17:30 uur kwam Jopie niet opdagen bij de HEMA, het afgesproken ontmoetingspunt met haar moeder en tante. Ze dachten aanvankelijk aan een uitgelopen sollicitatie en belden naar huis, waar ze niet was. Er rees verwarring over de exacte locatie van de HEMA: was het die op de hoek Kalverstraat/Spui, of die op de Nieuwendijk bij bioscoop Cineac, dichter bij het Singel? Jopie kwam niet thuis voor het eten. Rond 20:00 uur ging haar vader naar politiebureau Raampoort om aangifte te doen van vermissing. De politie stuurde hem naar huis met het advies nog een paar uur te wachten, hoewel een signalement al via de politieradio was verspreid. Pas om half een 's nachts, bij zijn tweede bezoek, werd de zaak overgedragen aan de Kinderpolitie, die vermissingen van minderjarigen behandelde. Die was echter op zondag gesloten.

Sporen en verdachte aanwijzingen

In de weken na de verdwijning doken enkele aanwijzingen op. Er was een telefoontje van iemand die zich 'De Vries' noemde. Een man met een alpinopet werd gesignaleerd in verband met de zaak. In de nacht van de verdwijning hoorde een 70-jarige man in Hoornaar geluiden: rond half negen 's avonds zag hij een auto rijden, hoorde een meisje gillen, waarna de auto keerde en wegreed. Hij sloeg er aanvankelijk geen acht op, maar meldde het later, toen de verdwijning landelijke bekendheid had. Hoornaar ligt anderhalf uur rijden van Amsterdam, en het tijdstip maakte het mogelijk dat Jopie het was, al ontbrak kenteken of signalement.

Er waren ook geruchten over geluiden in de nacht en een patroon van lokken, waarbij jonge vrouwen werden verleid met valse sollicitatie-advertenties. Een Belgische pensionhouder op de Keizersgracht 89 werd genoemd in verband met de zaak. De ouders raadpleegden de helderziende Maloïtz, maar dat leverde niets op. Op 28 december 1939 plaatste een goede vriendin, in overleg met de politie, een advertentie: 'Jopie de Nigtere, wees verstandig, heb geen angst. Bel mij op: 82479, 's avonds. Juffr. K. Een vriendin (echt hoor).' Dit wees erop dat de politie nog een vrijwillige verdwijning openhield.

In november 1940 werd Henk S., een 40-jarige smokkelaar en ex-portier van bioscoop Astoria, aangehouden in Den Haag. Hij onderhield daar twee prostituees en was eerder via een anonieme brief gelinkt aan Jopie, omdat iemand hem met haar op de boulevard van Scheveningen meende te hebben gezien. In augustus 1940 was al gedregd in het Hollandsch Diep bij de Moerdijkbrug, na een tip dat het meisje daar was vermoord en geworpen. De duiker vond alleen een blauwe wollen draad, mogelijk van een kledingstuk.

De oorlog overschaduwt het onderzoek

De Duitse inval in mei 1940 schoof het dossier effectief opzij. Van 1940 tot 1945 lag de nadruk op overleven, en de zoektocht naar Jopie raakte op de achtergrond. Ondanks uitgebreid politieonderzoek, signalementen, getuigenissen en tips bleef de zaak onopgelost. Jopie de Nigtere was voorgoed verdwenen.

Wat er nu nog van rest

Vandaag de dag blijft de verdwijning van Jopie de Nigtere een van de grote onopgeloste mysteries van de Nederlandse criminaliteit, met haar politiedossier, telegrams en affiches als stille getuigen in archieven. Het verhaal leeft voort in boeken, podcasts en online discussies, als waarschuwing voor de kwetsbaarheid van jonge vrouwen in een onzekere tijd, zonder dat nieuwe sporen zijn opgedoken.

Bronnen

  1. Stadsarchief Amsterdam, Archief van de Gemeentepolitie (toegang 5225) - Inventaris van het politiearchief met de dossiers over de vermissing van Jopie de Nigtere in 1939.
  2. Het Parool — Cold cases van Amsterdam - Artikelenreeks over onopgeloste verdwijningen in Amsterdam.
  3. Verdwenen in Amsterdam (diverse auteurs) - Bundel over onopgeloste verdwijningen in de hoofdstad door de eeuwen heen.
  4. NH Nieuws: Johanna (18) kwam nooit meer thuis - Bevestigt de verdwijning op zaterdag 18 november 1939, het werk bij de Bijenkorf en het niet-bestaande confectieatelier aan het Singel, met uitleg van het Stadsarchief.
  5. H. van Straten, Moordenaarswerk (1964), via Nederlands.nl: Waar bleef Jopie de Nigtere? - Beschrijft de groene kaart van de Arbeidsbeurs voor atelier De Vries op Singel 23, het winkelen met moeder en tante, de behangselzaak op het adres en de raadpleging van Maloïtz.
  6. Moordatlas: Geen paragnost heeft ooit een moord opgelost - Noemt Jopie als 18-jarige verkoopster van de Bijenkorf en de getuigen die haar die middag met een man zagen.
  7. Messcherp Media: podcast In de val gelokt - Onderbouwt het afscheid bij Spui en Kalverstraat, de afspraak bij de HEMA, de Kinderpolitie, de getuige in Hoornaar, verdachte Henk S. en het dreggen bij de Moerdijkbrug in 1940.

Meer lezen over De verdwijning van Jopie de Nigtere